PSA, Wet, RI&E

PSA
 
PSA is een steeds belangrijker arbeidsrisico aan het worden. Een derde van het werkgerelateerde ziekteverzuim is gerelateerd aan PSA. In 2013 was in bijna 50% van de gevallen een psychische stoornis de oorzaak van arbeidsongeschiktheid (tegen ruim 30% in 1998). Werkgebonden psychische aandoeningen vormen bovendien de meest voorkomende beroepsziekte. 
 

PSA is als arbeidsrisico opgenomen in de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit. De werkgever is daarom primair verantwoordelijk voor de aanpak hiervan in het bedrijf. Het gaat hierbij om arbeidsrisico’s die werkstress kunnen veroorzaken, zoals werkdruk, agressie/geweld/intimidatie, pesten, discriminatie en seksuele intimidatie. Andere oorzaken die bijdragen aan PSA zijn bijvoorbeeld een verstoorde balans tussen werk en privé (bijvoorbeeld door mantelzorg of rouwverwerking).

Wet

In Art. 1.3 lid e Arbowet wordt PSA omschreven als "de factoren direct of indirect onderscheid met inbegrip van seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en werkdruk, in de arbeidssituatie die stress teweegbrengen. Stress is een toestand die indien negatief ervaren lichamelijke, psychische of sociale gevolgen heeft".

RI&E

De werkgever is verplicht preventief beschermende maatregelen te treffen (Art 2.15 lid 2 Arbobesluit), een beleid op te stellen en medewerkers voor te lichten over de risico's van PSA waaraan ze worden blootgesteld (Art. 3.2 Arbowet). Om hier invulling aan te geven is een Risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) noodzakelijk (Art. 2.15 lid 1 Arbobesluit).

In de risico-inventarisatie worden, naast alle andere arbeidsrisico's die voorkomen in de organisatie, ook alle thema’s PSA geïnventariseerd en de mate van risico vastgesteld. Voor het uitvoeren van deze inventarisatie zijn verschillende methoden beschikbaar. De risico-inventarisatie kan onderdeel uitmaken van een algemene RI&E, tevredenheidonderzoek of periodiek arbeidsgeneeskundig onderzoek. Aan de hand van de resultaten kan besloten worden om een diepgaand onderzoek uit te voeren. Aan de hand van de geïnventariseerde risico’s worden oplossingen gekozen. Geschikte oplossingen zijn te vinden in deze handreiking.

In het plan van aanpak bij de RI&E wordt aangegeven welke oplossingen en wanneer de oplossingen ingevoerd worden. Gebruik de oplossingen vanuit deze website voor het opstellen van uw plan van aanpak.

Kijk op www.rie.nl of er voor uw branche een erkende branche RI&E beschikbaar is en gebruik bij voorkeur deze methode.

Thema's PSA

 

Door zowel te hoge als te lage werkdruk kan werkstress ontstaan. Werkdruk wordt veroorzaakt door:

  • te veel werk in te weinig tijd;
  • te weinig taken en geen uitdaging in het werk;
  • niet in staat te zijn het werk goed in te delen;
  • geen regelmogelijkheid te hebben om werkdruk te verdelen of de werkzaamheden zelf in te delen;
  • irreële en niet haalbare doelen te stellen met betrekking tot werkzaamheden;
  • doelstellingen die regelmatig worden bijgesteld;
  • problemen in de werk- en privéomgeving zoals bijvoorbeeld spanning of ziekte in de privésfeer.

Een combinatie van een hoge werkdruk en te weinig rust en ontspanning kan psychische en lichamelijke klachten bij de werknemer veroorzaken en uiteindelijk tot ziekte en verzuim leiden. De werknemer kan onder andere te maken krijgen met overspannenheid, burn-out, depressie en posttraumatische stressstoornissen.

Een te lage werkdruk kan ook risico's met zich meebrengen. Medewerkers die te weinig te doen hebben of geen uitdaging in hun werk zien en bijvoorbeeld niet over loopbaanmogelijkheden beschikken, kunnen hierdoor gefrustreerd raken en psychische en lichamelijke klachten ontwikkelen.

 

Werkstress (of ‘werkgerelateerde stress’) is een patroon aan reacties dat optreedt bij mensen op het moment dat ze (langere tijd) blootstaan aan PSA. Die reacties kunnen verschillend van aard zijn:

  • Lichamelijke reacties, zoals hartkloppingen, een hoge bloeddruk, hyperventilatie, slaapproblemen, een ongezond hoge afscheiding van de ‘stresshormonen’ adrenaline en cortisol.
  • Emotionele reacties. Mensen voelen zich bijvoorbeeld: gespannen, nerveus, geïrriteerd, opgejaagd, angstig.
  • Cognitieve reacties, zoals vergeetachtigheid, concentratieproblemen, de aandacht nog maar bij één ding tegelijk kunnen houden.
  • Gedragsmatige reacties, bijvoorbeeld: agressiviteit, impulsiviteit, slordigheid, het maken van fouten.

 

Pesten heeft tot gevolg dat een persoon of een groep personen wordt gekwetst of vernederd. Herhaalde kwetsing of vernedering kan uiteindelijk ook leiden tot werkstress.

 

Er is sprake van seksuele intimidatie als seksuele gunsten afgedwongen (lijken te) worden. Dit kan spelen tussen zowel leidinggevenden met ondergeschikten als mannelijke en vrouwelijke werknemers. Bij seksuele intimidatie hoeft het niet altijd om fysiek contact te gaan. Ook opmerkingen en gebaren kunnen als vervelend of bedreigend worden ervaren en de waardigheid van de ontvanger aantasten. Het gaat hierbij niet om de intentie van de dader, maar om hoe de ontvanger het ervaart. Hoe onschuldig een opmerking soms ook kan lijken, voor het slachtoffer kan het ernstige gevolgen hebben.

Intimidatie wordt meestal genoemd in verband met seksuele intimidatie. Maar ook intimidatie in het algemeen kan niet worden getolereerd op de werkplek. 

 

Agressie en geweld komen helaas ook op de werkvloer voor. Het kan gaan om fysieke agressie en geweld, zoals bijvoorbeeld schoppen of slaan of verbale agressie en geweld, zoals bijvoorbeeld schelden of discriminatie. Dit kan veroorzaakt worden door mensen binnen de organisatie, zoals collega’s of leidinggevenden, maar veel vaker gaat het om buitenstaanders, zoals bijvoorbeeld klanten of patiënten. Al deze situaties kunnen leiden tot gezondheidsklachten als angstgevoelens, slaapstoornissen en psychosomatische klachten. Werkgevers zijn verplicht om een beleid te voeren dat erop gericht is om deze vorm van PSA te voorkomen of te beperken.
 

Niet alleen PSA kan werkstress veroorzaken. Andere factoren die tot werkstress kunnen leiden zijn bijvoorbeeld arbeidsverhoudingen, arbeidsovereenkomst, werkinhoud, werkorganisatie en –proces, gedrag, stalking, lastige klanten, discriminatie en ingrijpende gebeurtenissen.